دانش بومی رنگرزی با رویکرد اقتصادمحور در صنعت فرش دستباف نواحی روستایی: مطالعه موردی درخش و روستاهای پیرامون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 استادیار سنجش‌ازدور و GIS،گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

چکیده

صنعت فرش دستباف در روستاهای استان خراسان جنوبی، بازتاب‌دهنده بخشی ارزشمند از میراث فرهنگی و دانش بومی مرتبط با رنگرزی طبیعی است؛ دانشی که در پی گسترش استفاده از رنگ‌های شیمیایی و تغییرات ناشی از تحولات سبک زندگی، به‌تدریج در معرض فراموشی و زوال قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، ثبت و مستندسازی بقایای این دانش در روستاهای درخش، سرخنگ و رجنوک و با تأکید بر ضرورت حفظ آن در شرایط کاهش تعداد رنگرزان سنتی انجام شده است. چارچوب نظری تحقیق بر سه محور اصلی استوار است: نخست، نظریه انتقال بین‌نسلی که بر نقش آموزش عملی و تجربی در انتقال دانش بومی تأکید دارد؛ دوم، نظریه پایداری فرهنگی که ابعاد اقتصادی و فرهنگی دانش سنتی را در تداوم هویت جوامع محلی مورد توجه قرار می‌دهد؛ و سوم، نظریه حفاظت زیست‌محیطی که مزایا و کارکردهای رنگ‌های طبیعی را در مقایسه با رنگ‌های شیمیایی برجسته می‌سازد. همچنین، بررسی پیشینه پژوهش نشان می‌دهد که این دانش بومی تحت تأثیر تحولات اجتماعی، اقتصادی و فناورانه، در آستانه نابودی قرار گرفته است. این پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر نظریه زمینه‌ای انجام شده است. جامعه مورد مطالعه شامل ۳۰ نفر از رنگرزان سنتی، کشاورزان و سالمندان ساکن در سه روستای مورد بررسی بود که به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته، مشاهده مستقیم فرایندها و بررسی نمونه‌های قدیمی فرش صورت گرفت. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در گذشته از ۲۶ نوع رنگ طبیعی با ثبات و ماندگاری بالا، عمدتاً حاصل از منابع گیاهی نظیر پوست گردو، برگ تاغ و ریشه روناس، در فرایند رنگرزی استفاده می‌شده است. علاوه بر این، تفاوت‌هایی در شیوه‌ها، ابزارها و فنون رنگرزی میان روستاهای مورد مطالعه مشاهده شد که بیانگر تنوع محلی در کاربرد این دانش بومی است. به‌طور کلی، نتایج پژوهش حاکی از آن است که دانش سنتی رنگرزی طبیعی، نمونه‌ای از یک نظام بومی هوشمند، سازگار با محیط‌زیست و مبتنی بر اصول پایداری بوده که امروزه در مسیر زوال تدریجی قرار دارد. ازاین‌رو، اتخاذ راهکارهایی همچون مستندسازی جامع، انتقال دانش به نسل جوان، حمایت از آموزش‌های بومی و احیای بازار محصولات مبتنی بر رنگ‌های طبیعی، برای صیانت از این میراث ارزشمند ضروری است؛ زیرا این دانش افزون بر ارزش فرهنگی، می‌تواند به‌عنوان الگویی مؤثر در تحقق توسعه پایدار روستایی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Economy-Oriented Indigenous Dyeing Knowledge in the Handmade Carpet Industry of Rural Areas: A Case Study of Dorokhsh and Its Surrounding Villages

نویسندگان [English]

  • Mofid Shateri 1
  • Ali Ashrafi 2
1 Associate Professor of Geography and Rural Planning, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran
2 Assistant Professor of Remote Sensing and GIS, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran
چکیده [English]

1. Introduction
Carpet weaving in Iran has a long and rich history, with references found in both literary and historical texts. Alongside the emergence of weaving, natural dyeing developed as well, using plant-based dyes like madder, indigo, pomegranate peel, and walnut husk. Traditional dyers relied on local plants and natural substances, and the knowledge of this craft was an integral part of local culture. However, with the introduction of synthetic dyes, these traditional methods began to fade. The region of Qohestan—particularly the village of Dorokhsh  in South Khorasan—was historically a key center of carpet production, as documented in historical records, travelogues, and museum collections. Dorokhsh  produced high-quality carpets featuring unique designs, plant-based dyes, and skilled artisans. However, starting in the late Qajar era, the use of synthetic dyes diminished both the quality and reputation of these carpets. This study aims to explore and document the traditional knowledge of natural dyeing in Dorokhsh.
 

Methodology

This research was conducted in the villages of Dorokhsh, Sarkhang, and Rejnouk in Darmian County, South Khorasan—areas with a strong history of carpet weaving and traditional dyeing. The goal was to identify and document the indigenous knowledge of plant-based dyeing in these regions. This is an applied study using a qualitative, descriptive-analytical approach. Data was collected through both library research and fieldwork. Theoretical information was gathered from Persian and English sources. In the field, semi-structured interviews were used. Key informants were first identified in each village, and further participants were found using snowball sampling. In total, 30 individuals—including dyers, farmers, and elders—were interviewed. Questions focused on dye plants, extraction methods, and traditional uses. The research team also observed and documented the dyeing processes, tools, and methods of harvesting dye plants. Data analysis followed the grounded theory approach, which inductively generates theory from qualitative data. Additionally, three handwoven carpets over 30 years old, dyed with plant-based colors, were examined to identify and record the traditional dye names. The findings revealed that local dyers could produce 26 stable colors, mostly plant-based, significantly enhancing the beauty and quality of the carpets.
 

Findings

In Dorokhsh  and Rejnouk, traditional dyeing relied on local knowledge and natural materials such as tagh leaves, zeme, madder, indigo, walnut husk, soda, sulfide, and cochineal. In Dorokhsh , the remaining master dyers—like Mirza Abolfazl Chamani and Mirza Baqer Zamani—reported learning their craft from the renowned artisan Aziz Mohammad Zahraei. Color preparation involved boiling raw materials in special cauldrons and soaking wool threads (called porzin) in temperature-controlled dye solutions. After dyeing, the yarns were carefully washed and the colors fixed. . In Sarkhong,  For green tones (pistachio, turquoise, olive), a base yellow was first extracted from tagh leaves and zome, then enhanced with indigo and sulfide. Other colors—such as earthy tones, black, pomegranate red, and crimson—were created using specific recipes and materials like madder and walnut husk. In Rejnouk, which is near Dorokhsh , traditional dyeing was practiced alongside carpet weaving. Similar raw materials were used to produce colors like beige, camel, brown, pomegranate, pistachio, gray-blue, indigo, and shades of cochineal red (fiery, crimson). Preparing cochineal dye required precise boiling and careful solution preparation to ensure quality. Soda was commonly used to fix dyes, while sulfide sped up the dyeing process. These traditional methods demanded skill, experience, and attention to temperature. The washing process involved running qanat water and pounding yarn against stones to stabilize and clean the dyes. Sadly, much of this knowledge is on the brink of being forgotten.
 

Discussion and Conclusion

One of the key reasons for the failure of rural development programs has been the neglect of local knowledge and experience. Contrary to the widespread belief that only modern knowledge is effective, this study shows that indigenous knowledge—especially in fields like traditional dyeing—is highly valuable and practical. Traditional dyeing, as a part of the carpet industry, has played an important role in the rural economy of South Khorasan. The research findings indicate that in the studied villages (Dorokhsh , Rejnouk, and Sarkhong), dyeing was based on deep local expertise and the use of accessible, affordable native materials such as walnut husk, tagh leaves, barberry, and rose petals. The use of two dyeing techniques—vat dyeing and fermentation dyeing—reflects the skill and diversity among local artisans. One of the outstanding qualities of these dyes is their colorfastness, which even historical travel writers have praised. Among the villages, Sarkhong made more use of fermentation dyes, while in Dorokhsh  and Rejnouk, these dyes were often sourced from the nearby city of Birjand and were less commonly used locally. Given that the last generation of traditional dyers are now in their 70s and 80s, documenting this valuable knowledge is both urgent and essential. Preserving, sharing, and reviving this indigenous know-how can significantly contribute to sustainable rural development and safeguard a vital part of the country’s cultural heritage.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Indigenous knowledge
  • natural dye
  • handmade rug
  • Dorokhsh
  • rural development

مراجع

احمدی، فاطمه، و سجادی، اشرف. (1391). بررسی مؤلفه‌های بازدارنده توسعه پایدار روستایی از دیدگاه کارشناسان. پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 19، 69–80. https://sid.ir/paper/189962/fa
اعتمادزاده، محمود. (1344). قالی ایران. تهران: ابن‌سینا.
اعتصام‌الملک، میرزا خانلرخان. (1351). سفرنامه میرزا خانلرخان (منوچهر محمدی، مصحح). تهران: چاپخانه فردوسی. https://www.ghbook.ir/index.php?option=com_dbook&task=viewbook&book_id=8474
افشارنیا، سیمین. (1387). رنگرزی با رنگینه‌های طبیعی. تهران: دانشگاه پیام‌نور.
اصطخری، ابواسحق ابراهیم. (1347). المسالک و‌الممالک (محمد بن اسعد بن عبدالله شتری، مترجم؛ ایرج افشار، مصحح). تهران: علمی فرهنگی.
بابائی، محسن. (1395). جایگاه صنعت فرش دستباف روستایی در اقتصاد مقاومتی. https://civilica.com/doc/518589
بارانی، حسین، مهرابی، علی‌اکبر، مقدم، محمدرضا، و فرهادی، مرتضی. (1382). بررسی الگوی زمانی و مکانی چرا در البرز شرقی. منابع طبیعی ایران، 56، 117–130. https://journals.ut.ac.ir/article_17296_56.html
بوزرجمهری، خدیجه، اسماعیلی، آسیه، و رومیانی، احمد. (1396). نقش دانش بومی روستاییان در زیست‌پذیری مناطق روستایی (مطالعه موردی: روستاهای دوین و توکور شهرستان شیروان). جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، 24، 93–110. https://gaij.usb.ac.ir/article_3383.html
جمعه‌پور، محمود. (1394). بومی‌سازی در عرصه توسعه روستایی و نقش دانش بومی در فرایند آن. دانش‌های بومی ایران، 2، 50–79. https://doi.org/10.22054/qjik.2016.1564
جهانی، ابوالقاسم بن احمد. (1368). اشکال العالم (علی بن عبدالسلام کاتب، مترجم؛ فیروز منصوری، مقدمه و تعلیقات). تهران: به‌نشر.
حشمتی رضوی، فضل‌الله. (1387). تاریخ فرش ایران (از ایران چه می‌دانم؟) تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی. (1382). اسناد حضور دولت‌های بیگانه در شرق ایران. مشهد: آستان قدس رضوی.
سایکس، سرپرسی مولسورث. (1336). سفرنامه ژنرال سرپرسی سایکس (ده هزار میل در ایران) (حسین سعادت نوری، مترجم). تهران: ابن‌سینا.
سایکس، سرپرسی. (1363). سفرنامه ژنرال سرپرسی سایکس یا ده‌هزار میل در ایران (حسین سعادت نوری، مترجم). تهران: لوحه.
سلطانی، منا، و فاطمی مقدم، زهرا. (1397). بررسی فرش قاینات با تکیه بر اسناد تاریخی آستان قدس رضوی. گلجام، 33، 51–61. https://sid.ir/paper/109075/fa
سعیدی گراغانی، حمیدرضا، ارزانی، حسین، قربانی، مهدی، و جهانبخش گروهی، نسیم. (1395). تحلیل ساختار اجتماعی و دانش بومی ایل محمدی سلیمانی شهرستان جیرفت. مرتع، 10(1)، 109–122. https://sid.ir/paper/136231/fa
شاطری، مفید. (1391). جغرافیای تاریخی فرهنگی درخش. مشهد: پاپلی.
شاطری، مفید، و اشرفی، علی. (1401). سرخنگ: نگین سبز کوهستان. تهران: شهر علم.
فولادی، الهه، ارمغان، سیمین، دانسالی، تهمینه، و همتی، محمد. (1400). تحلیل معیارهای مؤثر بر آینده دانش بومی روستاییان در زیست‌پذیری مناطق روستایی (مطالعه موردی: منطقه 19 تهران). روستا و توسعه پایدار فضا، 2(3)، 19–44. https://vssd.birjand.ac.ir/article_1927.html
غلامی هوجقان، فاطمه، و احمدی، فاطمه. (1395). احیای رنگرزی سنتی با پسماندهای صنایع غذایی برای رنگرزی خامه قالی. در نخستین همایش بین‌المللی هنر و صناعات در فرهنگ و تمدن ایرانی–اسلامی (صص. 1–11). دانشگاه اصفهان. http://irdoi.ir/105-744-320-623
مباشری شیری، اسماء، و اصغری لفمجانی، صادق. (1400). تحلیل آثار تولید فرش دست‌باف بر معیشت خانوارهای روستایی شهرستان فسا. برنامه‌ریزی فضایی، 11(3)، 25–43. https://sppl.ui.ac.ir/article_25838.html
مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. (1361). احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم (علی‌نقی منزوی، مترجم). تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان.
موسوی شوشتری، احمد، و توانایی، محمدعلی. (1384). فرهنگ تشریحی علوم و تکنولوژی الیاف. تهران: جهاد دانشگاهی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
میکانیکی، جواد، و بلوچی، اسما. (1399). دانش بومی و پایداری فضاهای روستایی در مواجهه با مخاطره خشکسالی (مطالعه موردی: نیک‌شهر). روستا و توسعه پایدار فضا، 1(4)، 15–34. https://vssd.birjand.ac.ir/article_1654.html
ژوله، تورج. (1375). برگی از قالی خراسان. تهران: شرکت سهامی فرش ایران.
ژوله، تورج. (1399). متن مصاحبه با خبرگزاری ایسنا.
وقف‌نامه عادی حاجی علیرضا بیک حسب‌الوصیه کربلایی زینب. (1299 قمری).
وقف‌نامه عادی میرزامحمدرضای مستوفی. (1317 قمری).
وقف‌نامه عادی آقا کوچک. (1335 قمری).
وقف‌نامه عادی حاج سید فخرالدین احمدی. (1354 قمری).
References
Afsharnia, S. (2008). Dyeing with natural dyes. Payame Noor University. (In Persian)
Agrawal, A. (1995). Dismantling the divide between indigenous and scientific knowledge. Development and Change, 26(3), 413–439. https://doi.org/10.1111/j.1467-7660.1995.tb00560.x
Ahmadi, F., & Sajjadi, A. (2012). Investigating the inhibiting components of sustainable rural development from the experts' perspective. Journal of Agricultural Extension and Education Research, 5(19), 69-80. https://sid.ir/paper/189962/fa  (In Persian)
AL-Ayash, A., Kane, R. T., Smith, D., & Green-Armytage, P. (2016). The influence of color on student emotion, heart rate, and performance in learning environments. Color Research & Application, 41(2), 196–205. https://doi.org/10.1002/col.21949
Arı, S., Kargıoğlu, M., & Konuk, M. (2017). On the Bayat (Turkey) rugs, motif stories, used dyeing plants and their ethnobotanical properties. Our Nature, 15(1–2), 19–25. DOI: 10.3126/on.v15i1-2.18790
Astan Quds Razavi Library, Museums and Documentation Center. (2003). Documents of the presence of foreign governments in eastern Iran. Astan Quds Razavi. (In Persian)
Babaei, M. (2016). The Position of the Rural Handmade Carpet Industry in the Resistance Economy. Civilica. Retrieved from https://civilica.com/doc/518589 (In Persian)
Barani, H., Mehrabbi, A. A., Moghaddam, M. R., & Farhadi, M. (2003). Investigation of temporal and spatial grazing pattern in Eastern Alborz. Iranian Journal of Natural Resources, 56(1), 117-130. (In Persian). https://journals.ut.ac.ir/article_17296.html .
Berkes, F. (2017). Sacred ecology (4th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315114644
Bozorgmehri, K., Esmaeili, A., & Roumiani, A. (2017). The role of villagers' indigenous knowledge in the livability of rural areas: A case study of Dovin and Tukor villages in Shirvan county. Journal of Geography and Urban-Regional Planning, 7(24), 93-110. https://doi.org/10.22111/gaij.2017.3383  (In Persian)
Cardon, D. (2007). Natural dyes: Sources, tradition, technology and science. Archetype Publications.
Chambers, R. (1987). Sustainable livelihoods, environment and development: Putting poor rural people first. Institute of Development Studies.
Chahardoli, Z., Vanden Berghe, I., & Mazzeo, R. (2019). Twentieth century Iranian carpets: Investigation of red dye molecules and study of traditional madder dyeing techniques. Heritage Science, 7(1), 57. https://doi.org/10.1186/s40494-019-0288-4
Chantamool, A., Suttisa, C., Gatewongsa, T., Jansaeng, A., Rawarin, N., & Daovisan, H. (2024). Promoting traditional ikat textiles: Ethnographic perspectives on indigenous knowledge, cultural heritage preservation and ethnic identity. Global Knowledge, Memory and Communication, 73(8/9), 1140–1158. https://doi.org/10.1108/GKMC-05-2023-0163
Endowment Deed of Aqa Koochak. (1335 AH). (Unpublished manuscript). (In Persian)
Endowment Deed of Haji Alireza Beyk, according to the will of Karbalayi Zeynab. (1299 AH). (Unpublished manuscript). (In Persian)
Endowment Deed of Haj Seyed Fakhreddin Ahmadi. (1354 AH). (Unpublished manuscript). (In Persian)
Endowment Deed of Mirza Mohammad Reza Mostowfi. (1317 AH). (Unpublished manuscript). (In Persian)
Estakhri, A. I. I. (1968). Al-Masalik wa al-Mamalik (M. B. A. A. Shatari, Trans.). I. Afshar (Ed.). Elmi Farhangi. (In Persian)
E'temadzadeh, M. (1965). The carpet of Iran. Ibne Sina. (In Persian)
E'tesam al-Molk, M. K. (1972). The travelogue of Mirza Khanlar Khan. M. Mohammadi (Ed.). Ferdowsi Printing. (In Persian)
Fan, Y., Zhao, Y., Liu, A., Hamilton, A., Wang, C., Li, L., Yang, Y., & Yang, L. (2018). Indigenous knowledge of dye-yielding plants among Bai communities in Dali, Northwest Yunnan, China. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 14(1), 74. https://doi.org/10.1186/s13002-018-0274-z
Fobiri, G. K. (2022). Synthetic dye application in textiles: A review on the efficacies and toxicities involved. Textile and Leather Review, 5, 180–198. (In Persian). https://doi.org/10.31881/TLR.2022.12.
Foladi, E., Ermaghan, S., Dansali, T., & Hemmati, M. (2021). Analysis of the effective criteria on the future of villagers' indigenous knowledge in the viability of rural areas (Case study: District 19 of Tehran). Rousta va Tose'e Paydar-e Faza, 2(3), 19–44. https://vssd.birjand.ac.ir/article_1927.html
Franco Maass, S., & Cruz Balderas, Y. (2020). El conocimiento local sobre el teñido de la lana en una comunidad mazahua del Estado de México [Local knowledge on wool dyeing in a Mazahua community of the State of Mexico]. Intervención (México DF), 11(22), 247–295.http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2007-249X2020000200247
Gholami Hoojaghan, F., & Ahmadi, F. (2016). Reviving traditional dyeing using food industry waste for carpet yarn dyeing. First International Conference on Art and Industries in Iranian-Islamic Culture and Civilization with Emphasis on Forgotten Arts, 1-11. University of Isfahan. (In Persian)
Grenier, L. (1998). Working with indigenous knowledge: A guide for researchers. International Development Research Centre.
Hagan, E., & Poulin, J. (2021). Statistics of the early synthetic dye industry. Heritage Science, 9(1), 33. https://doi.org/10.1186/s40494-021-00503-6
Han, J., & Quye, A. (2018). Dyes and dyeing in the Ming and Qing Dynasties in China: Preliminary evidence based on primary sources of documented recipes. Textile History, 49(1), 44–70. https://doi.org/10.1080/00404969.2018.1440099
Heshmati Razavi, F. (2008). The history of Iranian carpet. Daftar-e Pazhuhesh-ha-ye Farhangi. (In Persian)
Hu, R., Li, T., Qin, Y., Liu, Y., & Huang, Y. (2022). Ethnobotanical study on plants used to dye traditional costumes by the Baiku Yao nationality of China. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 18(1), 2. https://doi.org/10.1186/s13002-021-00497-2
Jamshidpour, M. (2015). Localization in the field of rural development and the role of indigenous knowledge in its process. Journal of Indigenous Knowledge of Iran, 2(2), 50-79. https://doi.org/10.22054/qjik.2016.1564 (In Persian)
Jayhani, A. A. A. (1989). Ashkal al-Alam (A. A. S. Kateb, Trans.). F. Mansouri (Ed.). Beh Nashr. (In Persian)
Kala, C. P. (2002). Indigenous knowledge of Bhotiya tribal community on wool dyeing and its present status in the Garhwal Himalaya, India. Current Science, 83(7), 814–817.
Kumar, V., Agrawal, T. K., Wang, L., & Chen, Y. (2017). Contribution of traceability towards attaining sustainability in the textile sector. Textiles and Clothing Sustainability, 3(1), 5. https://doi.org/10.1186/s40689-016-0022-5
Lellis, B., Fávaro-Polonio, C. Z., Pamphile, J. A., & Polonio, J. C. (2019). Effects of textile dyes on health and the environment and bioremediation potential of living organisms. Biotechnology Research and Innovation, 3(2), 275–290. https://doi.org/10.1016/j.biori.2019.09.001
Ling, T. C., Inta, A., Armstrong, K. E., Little, D. P., Tiansawat, P., Yang, Y.-P., Phokasem, P., Tuang, Z. K., Sinpoo, C., & Disayathanoowat, T. (2022). Traditional knowledge of textile dyeing plants: A case study in the Chin ethnic group of western Myanmar. Diversity, 14(12), 1065. https://doi.org/10.3390/d14121065
Mati, E., & de Boer, H. (2010). Contemporary knowledge of dye plant species and natural dye use in Kurdish Autonomous Region, Iraq. Economic Botany, 64, 137–148. https://doi.org/10.1007/s12231-010-9121-4
mikaniki, J., & Baluchi, A. (2020). Indigenous knowledge and sustainability of rural spaces in the face of drought risk (Case study: Nikshahr). Rousta va Tose'e Paydar-e Faza, 1(4), 15–34. (In Persian). https://vssd.birjand.ac.ir/article_1654.html
Mobasheri Shiri, A., & Asghari Lafmejani, S. (2021). Analysis of the effects of handmade carpet production on the livelihood of rural households in Fasa County. Journal of Spatial Planning (Geography), 11(3), 161–181. https://sppl.ui.ac.ir/article_25838.html (In Persian)
Mousavi Shushtari, A., & Tavanaei, M. A. (2005). Descriptive dictionary of fiber science and technology. Amir Kabir University of Technology. (In Persian)
Muqaddasi, A. M. A. (1982). Ahsan al-Taqasim fi Ma'rifat al-Aqalim (A. N. Monzavi, Trans.). Moalefan va Motarjeman Company. (In Persian)
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1996). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. Long Range Planning, 29(4), 592.
Ozturk, M., Uysal, I., Gucel, S., Altundag, E., Dogan, Y., & Baslar, S. (2013). Medicinal uses of natural dye-yielding plants in Turkey. Research Journal of Textile and Apparel, 17(2), 69–80. https://doi.org/10.1108/RJTA-17-02-2013-B009
Rawat, H., Rani, A., & Goel, A. (2019). Sustainable traditional dyeing of wool by Bhotia tribe in Himalayan region: A case study. Journal of Applied and Natural Science, 11(2), 379–384. https://doi.org/10.31018/jans.v11i2.2059
Saeedi Gharaghani, H. R., Arzani, H., Ghorbani, M., & Jahangostar Gohari, N. (2016). Analysis of the social structure and indigenous knowledge of the Mohammadi Soleimani tribe in Jiroft county. Rangeland, 10(1), 109-122. http://dorl.net/dor/20.1001.1.20080891.1395.10.1.9.9 .(In Persian)
Shateri, M. (2012). The cultural-historical geography of Dorokhsh  . Papoli. (In Persian)
Shateri, M., & Ashrafi, A. (2022). Sarkhang, the green gem of the mountain. Shahr-e Elm. (In Persian)
Siva, R. (2007). Status of natural dyes and dye-yielding plants in India. Current Science, 92(7), 916–925.
Soltani, M., & Fatemi Moghaddam, Z. (2018). A study of Qayenat carpets with an emphasis on historical documents of Astan Quds Razavi. Goljam: The Biannual Journal of the Iranian Carpet Scientific Association, 14(33), 51-61. http://dorl.net/dor/20.1001.1.20082738.1397.14.33.4.3 . (In Persian)
Sutradhar, B., Deb, D., Majumdar, K., & Datta, B. K. (2015). Traditional dye yielding plants of Tripura, Northeast India. Biodiversitas Journal of Biological Diversity, 16(2), 121–127. https://doi.org/10.13057/biodiv/d160203
Sykes, P. M. (1984). General Percy Sykes' travelogue or ten thousand miles in Iran (H. Saadat Nouri, Trans.). Louheh. (In Persian)
Teron, R., & Borthakur, S. K. (2012). Traditional knowledge on herbal dyes and cultural significance of colours among the Karbis, an ethnic tribe in northeast India. Ethnobotany Research and Applications, 10, 593–603. https://doi.org/10.17348/era.10.0.593-603
Throsby, D. (2001). Economics and culture. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781107590106
Zhuleh, T. (1996). A leaf from the rug of Khorasan. Iran Carpet Company. (In Persian)
Zhuleh, T. (2020, Month Day). [Interview title not specified]. ISNA News Agency. (In Persian)
Zohary, D., & Hopf, M. (1988). Domestication of plants in the Old World: The origin and spread of cultivated plants in West Asia, Europe, and the Nile Valley. Clarendon Press.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 27 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری: 28 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش: 17 آذر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار