سنجش قابلیت استقرار صنایع تبدیلی کشاورزی با تأکید بر کارایی اقتصادی و ظرفیت منطقه‌ای (مطالعه موردی: بخش مرکزی بندرگز)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا وبرنامه ریزی روستایی،دانشکده جغرافیا وبرنامه ریزی محیطی،دانشگاه سیستان وبلوچستان،زاهدان،ایران.

2 عضو غیر هیئت علمی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل. ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ظرفیت‌ها و تعیین اولویت‌های استقرار صنایع تبدیلی کشاورزی در دهستان‌های انزان شرقی و انزان غربی بخش مرکزی شهرستان بندرگز انجام شده است. با توجه به محدودیت بهره‌برداری اقتصادی از تولیدات زراعی و باغی، توسعه صنایع تبدیلی به عنوان راهکاری مؤثر در افزایش ارزش افزوده محصولات، ایجاد اشتغال و ارتقاء درآمد روستاییان مطرح است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و گردآوری داده‌ها به صورت میدانی و کتابخانه‌ای بوده و حجم نمونه 300 سرپرست خانوار با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شد. تحلیل داده‌ها با آزمون t تک‌نمونه‌ای، ضرایب همبستگی پیرسون، رگرسیون و مدل تصمیم‌گیری TOPSIS انجام گردید. یافته‌ها نشان داد منطقه از ظرفیت‌های مناسبی در منابع طبیعی، نیروی کار، زیرساخت‌ها و بازار برخوردار است که ظرفیت‌سنجی استقرار صنایع تبدیلی را تقویت می‌کند. استقرار این صنایع موجب افزایش درآمد خانوارها، کاهش نرخ بیکاری و بهبود بهره‌وری نیروی کار می‌شود. همچنین بر اساس نتایج حاصل از مدل TOPSIS، روستاهای گز شرقی، گز غربی و کارکنده به‌ترتیب با ضرایب 71/0، 68/0 و 32/0 در رتبه‌های اول تا سوم از نظر قابلیت استقرار صنایع تبدیلی کشاورزی قرار دارند. این رتبه‌بندی می‌تواند مبنای مناسبی برای تدوین برنامه‌های توسعه پایدار در منطقه باشد. یافته‌های پژوهش همچنین بر لزوم سرمایه‌گذاری هدفمند در حوزه صنایع تبدیلی تأکید دارند؛ اقدامی که می‌تواند نقش مؤثری در بهبود شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی روستاهای منطقه ایفا کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Assessing the feasibility of establishing agricultural processing industries with an emphasis on economic efficiency and regional capacity(Case study: Central District of Bandar-e Gaz County)

نویسندگان [English]

  • Sirous ghanbari 1
  • mahdi naderianfar 2
1 Associate Professor, Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Environmental Planning, Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran.
2 PhD Geography Rural Planning, Sistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center (AREEO), Zabol, Iran.
چکیده [English]

1. Introduction
According to Article 84 of Iran's Fourth Five-Year Development Plan Law, emphasis has been placed on supporting the expansion of agro-processing and complementary agricultural industries. Therefore, investment in these industries, by creating job opportunities and employing surplus agricultural labor, along with enhancing education and skills, provides a favorable foundation for rural development (Karshenas & Colleagues, 2017). Undoubtedly, establishing agro-processing industries in the rural districts:

To what extent do the capacities and potentials of the agricultural sector in the central rural districts of Bandar-e-Gaz enable the establishment of agro-processing industries?
What is the impact of agro-processing industries on economic efficiency, including income, employment, and labor productivity in the region?
Based on regional capacities, which villages in the central rural districts of Bandar-e-Gaz should be prioritized for establishing agro-processing industries?

 

Methodology

This applied research follows a descriptive-analytical approach, aiming to assess the agricultural potentials of the Eastern and Western Anzan rural districts of Bandar-e-Gaz County, and the feasibility of establishing agro-processing industries and their economic effects, particularly on employment and rural income. Data were collected through both library and field methods. In the field section, a researcher-made questionnaire, expert interviews, and direct observation were used for data collection.
 

Findings

According to the results, the villages of East Gaz (C_i^ = 0.71), West Gaz (C_i^ = 0.68), and Karkandeh (C_i^ = 0.32) exhibited the highest C_i^ index values, indicating their strong suitability for agro-processing industry investment and development. These scores reflect significant agricultural capacity, robust infrastructure, and notable economic potential. Conversely, villages like Ebrahimabad (C_i^ = 0.10) and Kuh Sahara (C_i^ = 0.15) showed lower C_i^ values, suggesting limited feasibility for indu.
 

Discussion and Conclusion

The study's findings indicate that despite abundant natural resources, a capable labor force, and favorable climate conditions, the region's agricultural sector has yet to realize its full potential in driving regional development due to structural challenges and performance inefficiencies. The targeted establishment of agro-processing industries can serve as an effective tool for enhancing productivity, creating sustainable employment, reducing product waste, and ultimately improving rural livelihoods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Agricultural processing industries
  • economic efficiency
  • regional capacity
  • TOPSIS model
  • Gaz city port

مراجع

امیری، حامد، پورابراهیم، شراره، و دانه‌کار، افشین. (1400). پهنه‌بندی آمایشی و اولویت‌بندی توسعه صنایع تبدیلی گوجه‌فرنگی در سه شهرستان شیراز، مرودشت و کازرون با استفاده از مدل تلفیقی VIKOR-ENTROPY.علوم و تکنولوژی محیط زیست، 23(9)، 149–139.
بنی‌اسدی، ندا، ثمری، داود، فرج‌الله‌حسینی، سیدجمال، و امیدی‌نجف‌آبادی، مریم. (1402). شناسایی عوامل مؤثر بر ساختار توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی خرما در استان کرمان. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 12(45)، 72–59. https://doi.org/20.1001.1.23222131.1402.0.50.4.0
بهاری، عیسی، نوری، سیدهدایت‌اله، تقدیسی، احمد، و کریم‌زاده، حسین. (1397). چالش‌های پیش‌روی توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی در شهرستان شبستر. جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 6(1)، 255–223.
بهروزسرایی، ب.، زند، آ.، و خسروانی، ف. (1401). راهکارهای ایجاد اشتغال در بخش کشاورزی و جلوگیری از مهاجرت جوانان روستایی (مطالعه موردی شهرستان کبودرآهنگ همدان). پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، 15(3)، 33–19.
درخوش، مصطفی، کرمی‌دهکردی، مهدی، و لیانی، قاسم. (1402). اولویت‌های ناحیه‌ای استقرار صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی در دهستان‌های شهرستان شهرکرد. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 12(44)، 44–25. https://doi.org/20.1001.1.23222131.1402.12.44.1.1
زاهدیان‌تجنکی، رقیه، مجاوریان، سیدمجتبی، و حسینی‌یکانی، سیدعلی. (1403). نقش برتری‌های مکانی در به‌کارگیری ظرفیت کسب‌وکارهای کشاورزی: مطالعه موردی صنایع تبدیلی کشاورزی استان مازندران. مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 11(3)، 60–43
https://doi.org/10.22069/jead.2024.22244.1812
قنبری، علی، یادآور، حسین، و کاظمیه، فاطمه. (1401). مدل‌یابی موانع توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی شهرستان تبریز. پژوهش‌های صنایع غذایی، 32(4)، 181–167.https://doi.org/10.22034/fr.2022.50007.1822
قنبری، سیروس، محمدی، حسن، و میرکی‌اناری، حسین. (1396). مکان‌یابی صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی در دهستان خانمیرزا شهرستان لردگان. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 6(22)، 194–177.رواقی، مریم، بهبهانی، لیلا، و یعقوبی، وحید. (1402). عوامل پیش‌برنده و بازدارنده ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی در استان خوزستان. اقتصاد کشاورزی و توسعه، 31(1)، 104–73.https://doi.org/10.30490/aead.2023.358601.1436
شکوهی، زینب، ذوالنواری، سپیده، و شیخ‌زین‌الدین، آذر. (1400). راهبردهای توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی محصولات باغبانی استان فارس، ایران. پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 6(1)، 16–1.https://doi.org/10.22047/srjasnr.2021.129126
سواری، مسلم. (1399). تدوین مدل راهبردی SWOT در توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی خرما در استان خوزستان. اقتصاد و توسعه کشاورزی، 34(4)، 481–463.https://doi.org/10.22067/jead.2021.17808.0
سازمان برنامه و بودجه ایران. (۱۴۰۰). برنامه هفتم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران.
نورانی‌آزاد، سمانه، بهرامی‌نیا، ابراهیم، و ایزدی، حسین. (1402). ارزیابی صرفه‌جویی هزینه‌ای در صنایع تبدیلی کشاورزی: تأکید بر دو رویکرد تجربه نیروی کار و یادگیری تولیدی. اقتصاد کشاورزی (Agricultural Economics)، 17(2)، 130–105.https://doi.org/10.22034/iaes.2023.1975755.1961
یادآور، حسین، قنبری، علی، و کاظمیه، فاطمه. (1401). تعیین پیش‌ران‌های مؤثر بر توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی شهرستان تبریز. دانش کشاورزی و تولید پایدار، 32(4)، 316–303.https://doi.org/10.22034/saps.2022.49071.2771
 
References
Amiri, H., Pour-Ebrahim, Sh., & Danekar, A. (2021). Spatial zoning and prioritization of tomato processing industry development in Shiraz, Marvdasht, and Kazerun counties using the integrated VIKOR-ENTROPY model. Environmental Science and Technology, 23(9), 139–149. [In Persian]
Anwar-Ul-Alam, M., Iqbal, A., Hosseini, A. F., & Rizvi, S. S. H. (2024). Techno-economic feasibility and environmental sustainability of producing nutritionally enhanced snack foods from agro-food byproducts using supercritical CO2-based extrusion. Food and Bioproducts Processing, 143, 232–241. https://doi.org/10.1016/j.fbp.2023.12.002
Bahari, I., Nouri, S. H., Taghdissi, A., & Karimzadeh, H. (2018). Challenges in the development of agricultural processing and complementary industries in Shabestar County. Geography and Regional Development, 6(1), 223–255. [In Persian]
Bani-Asadi, N., Samari, D., Farajollah-Hosseini, S. J., & Omidi-Najafabadi, M. (2023). Identification of factors affecting the development structure of date processing and complementary industries in Kerman Province. Spatial Economics and Rural Development, 12(45), 59–72. https://doi.org/20.1001.1.23222131.1402.0.50.4.0
Behrooz-Saraei, B., Zand, A., & Khosrovani, F. (2022). Strategies for job creation in the agricultural sector and preventing rural youth migration (Case study: Kaboudar-Ahang County, Hamedan). Agricultural Extension and Education Research, 15(3), 19–33. [In Persian]
Chen, X., Huang, Z., Luo, C., & Hu, Z. (2024). Can agricultural industry integration reduce the rural–urban income gap? Evidence from county-level data in China. Land, 13(3), 332. https://doi.org/10.3390/land13030332
Derkhosh, M., Karami-Dehkordi, M., & Liyani, Gh. (2023). Regional priorities for the establishment of agricultural processing and complementary industries in rural districts of Shahr-e Kord County. Spatial Economics and Rural Development, 12(44), 25–44. https://doi.org/20.1001.1.23222131.1402.12.44.1.1
FAO. (2023). The state of food and agriculture 2023: Revealing the true cost of food to transform agrifood systems. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://doi.org/10.4060/cc4796en
Ghanbari, A., Yadavari, H., & Kazemiyeh, F. (2022). Modeling barriers to the development of agricultural processing and complementary industries in Tabriz County. Food Research, 32(4), 167–181. [In Persian] https://doi.org/10.22034/fr.2022.50007.1822
Ghanbari, S., Mohammadi, H., & Mirki-Anari, H. (2017). Locating agricultural processing and complementary industries in Khanmirza District, Lordegan County. Spatial Economics and Rural Development, 6(22), 177–194. [In Persian]
Khowa, T., & Mukasi, T. J. (2021). Agro-processing as a tool for poverty alleviation strategy: A case of Raymond Mhlaba Municipality. Africa’s Public Service Delivery & Performance Review, 9(1), 7.
Nguyen-Thi-Thuy, et al. (2024). Unleashing the association between technical efficiency of agro-processing industry and economic growth: A pathway towards development sustainability. https://doi.org/10.1007/s43621-024-00248-9
Norani-Azad, S., Bahraminia, E., & Izadi, H. (2023). Cost-saving evaluation in agricultural processing industries: Emphasis on labor experience and learning-by-doing approaches. Iranian Journal of Agricultural Economics (IAES), 17(2), 105–130. [In Persian] https://doi.org/10.22034/iaes.2023.1975755.1961
Plan and Budget Organization of Iran. (2021). The seventh economic, social, and cultural development plan of the Islamic Republic of Iran. [In Persian]
Ravaqi, M., Behbahani, L., & Yaghoubi, V. (2023). Driving and inhibiting factors in the creation and development of agricultural processing industries in Khuzestan Province. Agricultural Economics and Development, 31(1), 73–104. [In Persian] https://doi.org/10.30490/aead.2023.358601.1436
Rizwanul, I. (2020). Rural industrialization: An engine of prosperity in post-reform rural China. World Development, 22(11), 1643–1662.
Savari, M. (2020). Developing a strategic SWOT model for the date processing and complementary industries in Khuzestan Province. Agricultural Economics and Development, 34(4), 463–481. https://doi.org/10.22067/jead.2021.17808.0
Shokoohi, Z., Zolnouri, S., & Sheikh-Zeinoddin, A. (2021). Strategies for developing processing and complementary industries of horticultural products in Fars Province, Iran. Strategic Research in Agricultural Sciences and Natural Resources, 6(1), 1–16. [In Persian] https://doi.org/10.22047/srjasnr.2021.129126
Yadavari, H., Ghanbari, A., & Kazemiyeh, F. (2022). Identifying key drivers influencing the development of agricultural processing and complementary industries in Tabriz County. Sustainable Agriculture and Production Science, 32(4), 303–316. [In Persian] https://doi.org/10.22034/saps.2022.49071.2771
Yu, L., Jia, N., & Li, M. (2025). Lessons of eco-transition of a rural small town: The case of Manzhuang China from raw material processing industries to a circular economy. Resources Policy, 101, 105484. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2025.105484
Zahedian-Tejnaki, R., Mojaverian, S. M., & Hosseini-Yekani, S. A. (2024). The role of locational advantages in utilizing agribusiness capacities: A case study of agricultural processing industries in Mazandaran Province. Entrepreneurship and Sustainable Agricultural Development Studies, 11(3), 43–60. [In Persian] https://doi.org/10.22069/jead.2024.22244.1812

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 01 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 12 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 24 مهر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار