تحلیل فضایی شاخص‌های روستای هوشمند در سکونتگاه‌های پیراشهری (مطالعه موردی: روستاهای پیرامون کلان‌شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

مفهوم روستای هوشمند با هدف ارائه سیاست‌گذاری از پایین به بالا برطرف کردن چالش‌های پیش روی توسعه روستا را هدف خود قرار داده است. هدف پژوهش حاضر تحلیل فضایی شاخص‌های رهیافت روستای هوشمند در سکونتگاه‌های روستایی پیراشهری کلان‌شهر تهران در شهرستان اسلامشهر است. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی و ازنظر هدف کاربردی و جامعه آماری تحقیق حاضر شامل دو گروه می‌باشد جامعه آماری گروه اول شامل روستاهای دوازده‌گانه انتخاب‌شده در شهرستان اسلامشهر دارای 34574 نفر جمعیت در قالب 10340 خانوار است که بیش از 95 درصد از جمعیت روستایی شهرستان را شامل می‌گردد.، برای تعیین حجم نمونه مورد پرسشگری در روستاها از فرمول کوکران استفاده‌شده است در این فرمول برای بهره‌گیری از سطح اطمینان 95 درصد، حجم نمونه برابر 260نمونه روستایی تعیین گردیده است و به روش تصادفی مورد پرسشگری قرار گرفتند. گروه دوم شامل 30 نفر از کارشناسان، متخصصان و استادان دانشگاهی و مسئولان اجرایی شناسایی‌شده در حوزه روستایی است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، از نرم‌افزارهای AHP,ARAS و آزمون Tتک نمونه‌ای در نرم افزارSPSS استفاده ‌شده است . نتایج تحقیق مؤید آن است که از میان شاخص‌های روستای هوشمند شاخص گردشگری هوشمند و انرژی هوشمند به ترتیب با میزان آماره 265/9 و 996/8 مهم‌ترین شاخص‌های روستای هوشمند در سطح روستاهای موردمطالعه بوده‌اند. شاخص انرژی هوشمند با میانگین33/3 در رتبه اول را و شاخص گردشگری هوشمند با آماره 31/3 در رتبه دوم اثرگذاری در شکل‌گیری رهیافت روستای هوشمند در منطقه موردمطالعه را به خود اختصاص داده است. درنهایت نتایج روش تصمیم‌گیری چندمعیاره ARAS نشان می‌دهد به لحاظ برخورداری از شاخص‌های روستای هوشمند روستای نظام‌آباد و فیروز بهرام به ترتیب در رتبه اول و دوم و روستای ایرین در رتبه آخر ازنظر هوشمند سازی قرارگرفته است.

کلیدواژه‌ها


بابائی، نگین، تقیلو، علی‌اکبر، و موقری، علی‌رضا (1400). روستاهای هوشمند راهبردی برای توسعه پایدار (مطالعه موردی دهستان نازلو- شهرستان ارومیه. مهندسی جغرافیایی سرزمین، 5(1)، 29-42. https://www.jget.ir/article_115577.html
بهادری امجز، فرخ لقا، عنابستانی، علی‌اکبر، و توکلی‌نیا، جمیله (1401). نقش مؤلفه‌های اصلی شکل‌گیری رهیافت رشد هوشمند در توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه موردی شهرستان جیرفت)، برنامه‌ریزی فضایی، 12(2)، 118-91. https://doi.org/10.22108/sppl.2022.132321.1639
حیدرپور، بهادر، دانیالی، تهمینه، و استعلاجی، علیرضا (1399). بررسی و تبیین وضعیت روستاهای شهرستان اسلامشهر از نظر چالش‌های توسعه روستایی. نگرش های نو در جغرافیای انسانی، 12(3)، 129-148. https://geography.garmsar.iau.ir/article_673715.html
ضرابی, اصغر، صابری، حمید، محمدی، جمال، و وارثی، حمیدرضا (1389). تحلیل فضایی شاخص‎ های رشد هوشمند شهری (مطالعه‎ ی موردی: مناطق شهر اصفهان)، پژوهشهای جغرافیای انسانی، 43(3) 1-18. https://jhgr.ut.ac.ir/article_24499.html
عنابستانی، علی اکبر، بهادری امجز، فرخ لقا، و توکلی نیا، جمیله (1402). تبیین سناریوهای اثرگذاری رهیافت رشد هوشمند بر پایداری سکونتگاه‌های روستایی (مطالعۀ موردی: شهرستان جیرفت)، جغرافیا و توسعه، 21(71)، 26-54. doi: 10.22111/gdij.2023.7589
عنابستانی، علی‌اکبر، بهادری امجز، فرخ لقا، و توکلی‌نیا، جمیله (1400). تحلیل فضایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری رشد هوشمند در سکونتگاه‌های روستایی (مورد مطالعه شهرستان جیرفت)، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 11(1)، 110-87. https://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_id=3802&sid=1&slc_lang=fa&ftxt=0
عنابستانی، علی‌ا‌کبر، و جوانشیری، مهدی (1395). بررسی و تحلیل شاخصهای توسعة هوشمند روستایی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان بینالود). پژوهش و برنامهریزی روستایی، 5(4)، 187-212. https://doi.org/10.22067/jrrp.v5i4.61113
عنابستانی، علی‌اکبر، و کلاته میری، رقیه (1399). تحلیل فضایی شاخص‌های مؤثر در شکل‌گیری توسعه هوشمند روستایی (مطالعه موردی: شهرستان جوین)، مله جغرافیا و توسعه، 18(60)، 20-1. Doi: 10.22111/gdij.2020.5638
عنابستانی، علی‌اکبر، و کلاته‌میمری، رقیه (1401). بررسی و تحلیل پیشرانهای کلیدی مؤثر در شکل‌گیری توسعه هوشمند روستایی با استفاده از مدل کیفی شوارتز (مطالعه موردی: شهرستان جوین)، مطالعات جغرافیایی مناطق کوهستانی، 3(9)، 1-23. https://gsma.lu.ac.ir/article-1-278-fa.html
مرکز آمار ایران (1395). سرشمارس عمومی نفوس و مسکن- شهرستان اسلامشهر. تهران: مرکز آمار ایران.
نسترن، مهین، قاسمی، وحید، و هادیزاده زرگر، صادق (1392). ارزیابی شاخص‌های پایداری اجتماعی با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه (ANP). ، جامعه شناسی کاربردی، 24(3)155-173. https://jas.ui.ac.ir/article_18320.html
نوروزی، اصغر (1400). واکاوی شاخصها و امکان‌سنجی توسعة روستای هوشمند (نمونة موردمطالعه: روستای آورگان)، جغرافیا، 19(68)، 251-263. https://www.sid.ir/paper/956835/fa
 
References
Abdul Razak, N., Abdul Malik, J., & Saeed, M. (2013). A development of smart village implementation plan for agriculture: a pioneer project in Malaysia.‏
Adamowicz, M., & Zwolińska-Ligaj, M. (2020). The “Smart Village” as a way to achieve sustainable development in rural areas of Poland. Sustainability12(16), 6503. https://doi.org/10.3390/su12166503
Adesipo, A., Fadeyi, O., Kuca, K., Krejcar, O., Maresova, P., Selamat, A., & Adenola, M. (2020). Smart and climate-smart agricultural trends as core aspects of smart village functions. Sensors20(21), 5977.‏ https://doi.org/10.3390/s20215977
Aggarwal, P. K., Jarvis, A., Campbell, B. M., Zougmoré, R. B., Khatri-Chhetri, A., Vermeulen, S. J.,.  & Tan Yen, B. (2018). The climate-smart village approach: framework of an integrative strategy for scaling up adaptation options in agriculture.‏
Ahlawat, J. (2017). Smart villages, information communication technology and geographical information system. International Journal of Current Trends in Science and Technology, 7(8), 20232-20238. https://www.researchgate.net/publication/280613118/
Alahi, M. E. E., Sukkuea, A., Tina, F. W., Nag, A., Kurdthongmee, W., Suwannarat, K., & Mukhopadhyay, S. C. (2023). Integration of IoT-Enabled Technologies and Artificial Intelligence (AI) for Smart City Scenario: Recent Advancements and Future Trends. Sensors, 23(11), 5206.‏ https://doi.org/10.3390/s23115206
Anabastani, A. & Kalateh-Mimari, R. (2013). Study and analysis of key drivers effective in the formation of smart rural development using the Schwartz qualitative model (case study: Jovin County), Quarterly Journal of Geographical Studies of Mountainous Areas, 3(9), 1-23. https://gsma.lu.ac.ir/article-1-278-fa.html (In Persian)
Anabastani, A. & Javanshiri, M. (2016). Study and Analysis of Rural Smart Development Indicators (Case Study: Villages of Binalood County). Journal of Rural Research and Planning, 5(4), 187-212. https://doi.org/10.22067/jrrp.v5i4.61113
Anabestani, A., & Javanshiri, M. (2018). Factors affecting the formation of smart rural development in Iran. Journal of Rural Development, 37(1), 71-94.  https://doi.org/10.25175/jrd/2018/v37/i1/122692
Anabastani, A. & Kalateh Miri, R. (2019) Spatial analysis of effective indicators in the formation of smart rural development, case study: Jovin County, Journal of Geography and Development, 18(60), 1-20. Doi: 10.22111/gdij.2020.5638 (In Persian)
Anabestani, A., & Meymari, R. K. (2020). Analysis of Key Propellants Affecting the Formation of Smart Rural Development in Iran. Journal of Rural and Community Development, 15(4), 120-150. https://journals.brandonu.ca/jrcd/article/view/1766
Anabastani, A., Bahadori Amjaz, F.L. & Tavakliniya, J. (2021). Spatial analysis of factors affecting the formation of smart growth in rural settlements, case study: Jiroft County, Quarterly Journal of Spatial Economics and Rural Development, 11(1), 110-87. https://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_id=3802&sid=1&slc_lang=fa&ftxt=0 (In Persian)
Anabestani, A., Bahadori Amjaz, F. & Tavakolinia, J. (2022). Analyzing the key drivers of the effect of smart growth approach on sustainable development of Iranian rural settlements.  Journal of Research & Rural Planning, 11(3), 91-113. https://doi.org/10.22067/jrrp.v11i3.2208.1059
Anabastani, A., Bahadori Amjaz, F.L. & Tavakolinia, J. (2023). Explaining the scenarios of the impact of the smart growth approach on the sustainability of rural settlements. Case study: Jiroft County. Journal of Geography and Development, 21(71), 26-54. Doi: 10.22111/gdij.2023.7589 (In Persian)
Atkočiūnienė, V., & Vaznonienė, G. (2019). Smart village development principles and driving forces: the case of Lithuania. European Countryside, 11(4), 497-516. http://dx.doi.org/10.2478/euco-2019-0028
Aziiza, A. A. & Susanto, T. D. (2020). Information System Department Surabaya, Indonesia, pp:1
Babaei, N., Taghiloo, A. & Mogharei, A. (1400). Smart villages as a strategy for sustainable development: Case study: Nazlo village-Urumiyah city. Geographical Engineering of the Land, https://www.jget.ir/article_115577.html (In Persian)
. Bahadori Amjaz, F.L., Anabastani, A. & Tavakliniya, J. (1401) The role of the main components in the formation of the smart growth approach in the sustainable development of rural settlements (case study of Jiroft city), Spatial Planning, 12(2), 118-91. https://doi.org/10.22108/sppl.2022.132321.1639 (In Persian)
Chang, Q. & Li, J. (2017). Practice and Evaluation of Smart Villages in rural revitalization. J. South China Agric. Univ. (Soc. Sci. Ed.) 18, 11–21.
Cowie, P., Townsend, L., & Salemink, K. (2020). Smart rural futures: Will rural areas be left behind in the 4th industrial revolution? Journal of rural studies, 79, 169-176. https://doi.org/10.1016%2Fj.jrurstud.2020.08.042
Guzal-Dec, D., Zwolińska-Ligaj, M., & Zbucki, Ł. (2019). The potential of smart development of urban-rural communes in peripheral region (a case study of the Lublin Region, Poland). Miscellanea Geographica23(2), 85-91. https://doi.org/10.2478/mgrsd-2019-0017
Heydarpour, B., Daniali, T. & Estelaji, A. (2019). Investigating and explaining the situation of villages in Islamshahr County in terms of rural development challenges. Quarterly Journal of New Approaches in Human Geography, 12(3), 129-148. https://geography.garmsar.iau.ir/article_673715.html (In Persian)
Horton, A. (1999). A simple guide to successful foresight https://doi.org/10.1108/1463668991080205
Kamal, T., Tuli, F. J., Hassan, M., Rupam, T. H., & Habib, W. (2016). Information, Innovation and Implementation Centre (IIIC): Concept towards Smart Village. Department of Electrical and Electronic Engineering, University of Dhaka, Bangladesh.
McGuire, R., Longo, A., & Sherry, E. (2022). Tackling poverty and social isolation using a smart rural development initiative. Journal of Rural Studies, 89, 161-170. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.11.010
Naldi, L., Nilsson, P., Westlund, H., & Wixe, S (2015). What is smart rural development? Journal of Rural Studies, 40, 90-101. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2015.06.006
Nastaran, M., Ghasemi, V. & Hadizadeh Zargar, S. (2013). Evaluation of social sustainability indicators using the Analytic Network Process (ANP). Applied Sociology, 24(3)155-173. https://jas.ui.ac.ir/article_18320.html (In Persian)
Norouzi, A. (1400). Analysis of indicators and feasibility of smart village development (case study: Avargan village). Quarterly Journal of Geography, 19(68), 251-263. https://www.sid.ir/paper/956835/fa(In Persian)
Poggi, F., Firmino, A., & Amado, M. (2017). SMART RURAL: A model for planning net-zero energy balance at municipal level. Energy Procedia, 122, 56-61. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2017.07.287
Ramachandra, T. V., Chandran, M. D., & Hegde, G (2015). Smart village framework. Technical Report. Sahyadri Envis-Environmental Information System, Indian Institute of Science, 90, 1-42.
Kitchin, R. (2013). Big data and human geography: Opportunities, challenges and risks. Dialogues in human geography, 3(3), 262-267. https://doi.org/10.1177/2043820613513388
Singh, A., & Patel, M. (2019). Achieving inclusive development through smart village. (PDPU) Journal of Energy and Management, 3(1), 37–43. https://www.pdpu.ac.in/downloads/SPM%20JEM%20Oct18-Editorial%20Chap4.pdf
Statistics Center of Iran. (2016). General Population and Housing Census - Eslamshahr County. Tehran: Statistics Center of Iran. (In Persian)
Sutriadi, R. (2018). Defining smart city, smart region, smart village, and technopolis as an innovative concept in indonesia’s urban and regional development themes to reach sustainability. IOP
Visvizi, A. & D. Lytras, M. (2019). Sustainable Smart Cities and Smart Villages Research: Rethinking Security, Safety, Well-being, and Happiness pp:1.
Visvizi, A., & Lytras, M. D. (2018). It’s not a fad: Smart cities and smart villages research in European and global contexts. Sustainability, 10(8), 2727. https://doi.org/10.3390/su10082727
 Viswanadham, N., & Kameshwaran, S. (2013). Ecosystem-aware global supply chain management. World Scientific.
Viswanadham, N., & Vedula, S. (2010). Design of Smart Villages. Cent. Glob. Logist. Manuf. Strateg, 1-16.
Zarrabi, A., Saberi, H., Mohammadi, J. & Varesi, H.R. (2010). Spatial Analysis of Urban Smart Growth Indicators (Case Study: Isfahan City Regions. Human Geography Research, 43(3) 1-18. https://jhgr.ut.ac.ir/article_24499.html (In Persian)
Zavratnik, V., Kos, A., & Stojmenova E. (2018). Faculty of Electrical Engineering, University of Ljubljanapp: 1
Zavratnik, V., Podjed, D., Trilar, J., Hlebec, N., Kos, A., & Stojmenova Duh, E. (2020). Sustainable and community-centred development of smart cities and villages. Sustainability, 12(10), 3961. http://dx.doi.org/10.3390/su12103961
Zwolińska-Ligaj, M., Guzal-Dec, D., & Adamowicz, M. (2018). Koncepcja inteligentnego rozwoju lokalnych jednostek terytorialnych na obszarach wiejskich regionu peryferyjnego na przykładzie województwa lubelskiego. Wieś i Rolnictwo, (2 (179)), 247-280. https://doi.org/10.53098/wir022018/13