روستا و توسعه پایدار فضا

روستا و توسعه پایدار فضا

تحول روابط و مناسبات شهر و روستا در بخش مرکزی شهرستان درگز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهناز بابایی 1
عباس سعیدی 2
1 کارشناسی ارشد، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استاد، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22077/vssd.2023.5744.1141
چکیده
دامنه و نحوه روابط شهر و روستا به صورت های گوناگون بر شکل پذیری، رشد و توسعه سکونتگاه های روستایی و همچنین بر ساختار و کارکرد آنها اثرگذار است. با توجه به نقش این روابط در فرآیند تحولات و توسعه کانون های شهری و روستایی، علاوه بر بررسی انواع و علل روابط، شناخت آثار و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و فضایی-کالبدی بر شهر و روستا و تلاش برای کاهش اثرات منفی این روابط در راستای سامانهی آن ها، زمینه ساز توسعه پایدار نواحی روستایی و شهری خواهد بود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات اجتماعی، اقتصادی و کالبدی ناشی از روابط شهر و روستا بین شهر درگز و سکونتگاه های روستایی بخش مرکزی شهرستان درگز انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی می باشد و جامعه آماری آن شامل خانوارهای ساکن در روستاهای بخش مرکزی شهرستان درگز است. روش بررسی در این تحقیق به دو صورت اسنادی (کتابخانه ای) و مطالعات پیمایشی (پرسشنامه) با ارزیابی 21 گویه در قالب سه مولفه اجتماعی، اقتصادی و کالبدی بوده است. در این چارچوب پس از واکاوی ادبیات و مبانی نظری پژوهش، مولفه ها و عوامل موثر بر روابط و مناسبات شهر و روستا شناسایی و سپس در تهیه ابزار گردآوری داده های میدانی پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند. جامعه آماری شامل 237 نفر از ساکنین 22 روستای بخش مرکزی شهرستان درگز است که با استفاده از روش تصادفی نمونه-گیری شد.نتایج بیانگر تغییرات عمده در قیمت زمین و مسکن روستایی، کوچک بودن قطعات کشاورزی، کمبود خدمات بهداشتی-درمانی در روستا و وابستگی بالای سکونتگاه های روستایی به شهر درگز می باشد.
کلیدواژه‌ها
روابط شهر و روستا
سکونتگاه های روستایی
شهر درگز

عنوان مقاله English

Urban-Rural Relations Evolution in the Central District of Dargaz County

نویسندگان English

behnaz babaei 1
Abbas saeidi 2
1 Master's degree, Department of Human Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Human Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

The dynamics and patterns of urban-rural relations significantly shape the formation, growth, and development of rural habitats, influencing their structure and functionality. Recognizing the crucial role of these relations in the transformation and development processes of urban and rural centers, this study delves into various types and reasons for these relations, while exploring their economic, socio-cultural, and spatial-physical effects and consequences on both urban and rural domains. The research aims to mitigate the adverse impacts of these relations and contribute to the systematic organization of urban and rural areas, fostering the grounds for sustainable development. This study specifically focuses on investigating the social, economic, and physical shifts induced by urban-rural relations between Dargaz city and rural settlements in the central district of Dargaz. The research employs a descriptive-analytical methodology, and the statistical population encompasses households residing in villages within the central part of Dargaz city. The research methodology combines documentary (library) and survey studies (questionnaire) with a comprehensive evaluation of 37 items across three key components: social, economic, and physical. Following a thorough review of literature and theoretical foundations, the study identifies crucial components and factors influencing city-village relations. These components are then utilized in crafting field data collection instruments. The statistical population comprises 237 residents from 22 villages in the central district of Dargaz, selected through a random sampling method. The findings reveal significant transformations in rural land and housing prices, limited agricultural land sizes, inadequate health services in villages, and a pronounced dependence of rural settlements on the city of Dargaz.

کلیدواژه‌ها English

city and village relations
rural settlements
Dargaz city
اجاق, عقیل, رحمانی فضلی, عبدالرضا, & منشی زاده, رحمت اله. (1400). نقش پیوندهای روستایی - شهری در تحولات اقتصادی و کاهش فقر نواحی روستایی ایران (مطالعه موردی: ناحیه سنقر). پژوهشهای دانش زمین12(1) ، 186-201. https://doi.org/10.52547/esrj.12.1.186
احمدی, مظهر, عزیزی, شیرین, & فایقی, نیکو. (1398). اثرات پیوندهای روستایی – شهری بر تحولات کالبدی – فضایی نواحی پیراشهری مورد: سکونتگاه‌های محمودآباد و آتشگاه پیرامون شهر کرج. توسعه فضاهای پیراشهری,  1(2)، 95-106. https://ensani.ir/fa/article/download/412676
اداره آب و هواشناسی درگز (1399)، آمار مربوط به عوامل اقلیمی، گزارش 1383 تا 1393.
اداره بنیاد مسکن (1396)، طرح هادی بخش مرکزی، قسمت تاریخچه روستاها.
رحیمی, حسین. (1396). نقش مناسبات شهرو روستا در توسعه گردشگری روستایی ( مطالعه موردی: بخش گلبهار - شهرستان چناران). مطالعات مدیریت گردشگری, 12(38) 45-61.  https://doi.org/10.22054/tms.2017.15062.1425
رضوانی, دکتر محمدرضا. (1381). تحلیل الگوهای روابط و مناسبات شهر و روستا درنواحی روستایی اطراف تهران. پژوهش های جغرافیایی (منتشر نمی‏شود), 43(0). https://ensani.ir/fa/article/download/45511
سعیدی, عباس. (1394). پیوستگی توسعة روستایی ـ شهری در قالب منظومه‌های روستایی. برنامه ریزی توسعه کالبدی, 2(4) 11-20. https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_2409.html
سعیدی، عباس (1399)، برنامه ریزی کالبدی – فضایی در راستای توسعه پایدار منظومه های روستایی – شهری، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، تهران.  https://libapp.uok.ac.ir/site/catalogue/219696
صفرخانی, رضوان, سعیدی, عباس, مریدسادات, پگاه, & قورچی, مرتضی. (1400). جایگاه روابط شهر و روستا در تولید و عرضة فرش مورد: ناحیة سنقر (کرمانشاه). جغرافیا (فصلنامه علمی انجمن جغرافیایی ایران), 19(68) 22-37. https://ensani.ir/fa/article/download/490317
طاهر خانی، مهدی و رکن‌الدین افتخار، عبدالرضا(1383)؛ تحلیل نقش روابط متقابل شهر و روستا در تحول نواحی روستایی استان قزوین؛ مدرس علوم انسانی، دوره 8(4)، 112-79. https://www.sid.ir/paper/7053/fa
عزیزی، علیرضا(1386)، جغرافیای ساوجبلاغ (با تأکید بر ویژگی های انسانی)؛ به کوشش فرمانداری ساوجلاغ؛ انتشارات رهام اندیشه، تهران.
عنابستانی, علی‌اکبر, & صادقی, فخری. (1393). بررسی عوامل موثر بر گرایش روستاییان به ادغام روستاها در یکدیگر و ایجاد شهرهای جدید (مطالعه موردی:روستاهای پیرامون شهر بناب). برنامه ریزی فضایی, 4(1) 25-42. https://ensani.ir/fa/article/download/332321
قدیری معصوم, مجتبی, باغیانی, حمیدرضا, & نورانی, حمیده. (1391). نقش گردشگری روستایی در روابط شهر و روستا در شهرستان طالقان. برنامه ریزی فضایی, 2(1) ، 27- 48. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22287485.1391.2.1.2.2
قدیری معصوم، مجتبی و چراغی، مهدی و رضوانی، محمدرضا(1394)؛ اثرات روابط اقتصادی شهر و روستا بر امنیت خانوراهای روستایی، مورد: شهرستان زنجان، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 4(4)، 85-69. http://serd.khu.ac.ir/article-1-2581-fa.html
مرکز آمار ایران (1395)، سالنامه آماری، سرشماری عمومی جمعیت، استان خراسان رضوی شهرستان درگز.
مرکز آمار ایران (1395)، گزارش اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، شهرستان استان خراسان رضوی، شهرستان درگز، 1395.
مطیعی لنگرودی، سید حسن و خسروی مهر، حمیده و طورانی، علی(1393)؛ اثرات روابط اقتصادی شهر و روستا بر وضعیت اجتماعی و اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی: مورد دهستان چهل چای در شهرستان مینودشت؛ اقتصاد فضا و توسعه روستای، 3(4)، 42-19. http://serd.khu.ac.ir/article-1-2167-fa.html
Bass, H. B., 2006. Ragnar Nurkse's Development Theory: Influences and Perceptions. In: https://doi.org/10.7135/UPO9781843318194.011.
Center for Economic Research. (2013), Urbanization in Central Asia: Challenges, issues, and prospects. Tashkent: Center for Economic Research, 64 p., Available online. https://www.unescap.org/sites/default/files/Urbanization-in-CA-ENG.pdf
Corek oztas, cigdem, (2021), how to best rural metropolitan areas? The Turkish case, palaning practice & trsearch, pp1-11, https://www.tandfonline. Com/loi/cppr20.
-Hirashima, S., 2009. Growth- poverty Linkage and Income- Asset Relation in -Regional Disparity: Evidence from Pakistan and India. The Pakistan Development Review, p. 386-357.
Overbeek,Greet, (2009) , Opportunities for Rural–Urban Relationships to Enhance the Rural Landscape, Journal of Environmental Policy & Planning, 11(1),pp 61– 68 https://doi.org/10.1080/15239080902775058
Xue. J. (2014), Is eco-village/urban village the future of a DE growth society? An urban planner's perspective. Ecological Economics 105. 130–138.  https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2014.06.003

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 26 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 14 فروردین 1402